Zelfstandigen vs. werknemers

Wat is het verschil in sociale rechten en wat zijn de oplossingen?

We overlopen hieronder kort enkele verschillen in enkele takken van de sociale zekerheid. Een uitgebreid overzicht van al uw sociale rechten als zelfstandige vindt u onder de rubriek Wat krijgt u . 

• Gezinsbijslag
• Ziekteverzekering, arbeidsongeschiktheid en moederschapsverlof
• Pensioen
• Werkloosheidsuitkeringen versus faillissementsverzekering

Gezinsbijslag

Het kraamgeld en de adoptiepremie liggen op hetzelfde niveau als in de werknemersregeling. Ook de gewone kinderbijslag en leeftijdsbijslag (verhoging van de kinderbijslag afhankelijk van de leeftijd) zijn grotendeels gelijk geschakeld. Er bestaan nog 2 verschillen:

• De kinderbijslag voor het oudste kind van een zelfstandige ligt iets lager dan voor het oudste kind van een loontrekkende.
• De leeftijdsbijslag kent enkele verschillen. Maar afhankelijk van de persoonlijke situatie zal dit in het voordeel van de zelfstandige ofwel de loontrekkende uitvallen.

Ziekteverzekering, arbeidsongeschiktheid en moederschapsverlof

Sinds 1 januari 2008 bestaat er geen enkel onderscheid meer voor de terugbetaling van ziektekosten. Sindsdien zijn zelfstandigen automatisch verzekerd voor zowel de grote als de kleine risico’s. Dit betekent dat de zelfstandige dezelfde terugbetalingen krijgt voor doktersbezoeken, aankoop van medicijnen, ...

Bij arbeidsongeschiktheid bestaan door de specifieke situaties grote verschillen tussen loontrekkenden en zelfstandigen. Een werknemer ontvangt aanvankelijk een gewaarborgd loon van zijn werkgever. Nadien valt hij terug op een uitkering van de mutualiteit en/of van een verzekering (de uitkering bedraagt doorgaans 60%, in geval van een arbeidsongeval 90%, van een geplafonneerd loon). Een zelfstandige heeft geen vast loon en geen vaste werkgever. Bijgevolg kan de werknemersregeling niet gekopieerd worden. Het sociaal statuut van de zelfstandigen voorziet daarom in een forfaitaire uitkering vanaf de tweede maand arbeidsongeschiktheid, uitbetaald door de mutualiteit. Daarnaast kan men onder bepaalde voorwaarden een vrijstelling van sociale bijdragen genieten. U kunt als zelfstandige wel aanvullende verzekeringen afsluiten. Bijvoorbeeld een Verzekering Gewaarborgd Inkomen of een Sociaal Vrij Aanvullend Pensioen dat eveneens een rente-uitkering betaalt bij invaliditeit.

De vrouwelijke zelfstandige geniet gedurende 6 tot 8 weken moederschapsverlof met bijbehorende uitkering. Dit is duidelijk minder dan bij werknemers (15 weken met behoud van ongeveer 80% van het loon). Maar vrouwelijke zelfstandigen kunnen na de bevalling gratis dienstencheques aanvragen waarmee bijvoorbeeld een poetshulp betaald kan worden.

Pensioen

De pensioenberekening van zelfstandigen is dezelfde als voor werknemers. Men ontvangt een pensioen afhankelijk van de betaalde sociale bijdragen en het aantal gewerkte jaren (een volledige pensioenloopbaan bedraagt 45 jaar). Maar een zelfstandige betaalt minder sociale bijdragen dan een werknemer. Tegelijk ontvangt iedereen evenveel pensioen voor elke betaalde euro.  De zelfstandige zal daarom doorgaans een lager pensioen ontvangen. 

Met het Sociaal Vrij Aanvullend Pensioen van Zenito kunt u deze beperking fiscaal voordeling opvangen.

Werkloosheidsuitkeringen versus faillissementsverzekering

Een werknemer die ontslagen wordt, kan terugvallen op werkloosheidsuitkeringen. Hij/zij ontvangt aanvankelijk 60% van het vroegere loon (weliswaar met een maximumplafond). Als zelfstandige hebt u doorgaans geen recht op werkloosheidsuitkeringen (maar er zijn uitzonderingen!).

Zelfstandigen kunnen in geval van faillissement wel genieten van een faillissementsverzekering. Gaat u failliet, dan kunt u in bepaalde gevallen gedurende maximum 12 maanden een uitkering ontvangen.  Bovendien bestaat de mogelijkheid om een aantal sociale rechten te vrijwaren, zonder sociale bijdragen te betalen.  Opgelet, de faillissementsverzekering voorziet bijvoorbeeld niet in opbouw van pensioenrechten.

Om gefailleerde zelfstandigen te beter ondersteunen, richtte Zenito in samenwerking met UNIZO de vzw Tussenstap op. Elke ondernemer kan er kosteloos terecht voor advies als het voortbestaan van zijn of haar zaak op de helling staat, of als er problemen voortvloeien uit een gedwongen stopzetting.